Masalah Éjahan Aksara Sunda (1)

Aksara Sunda anu kiwari geus dibakukeun pikeun dipaké deui dina hirup kumbuh urang Sunda, dina lalampahanana lain teu manggih kahéngkéran. Sababaraha hal anu réa dipadungdengkeun nya diantarana masalah wangun aksara anu dirubah tina wangun aslina (Sunda kuna) jeung éjahan aksara Sunda (utamana dina ngalarapkeun basa asing).

Nepi ka danget kiwari, kuring tacan meunang pamanggih anu merenah pikeun alesan dirubahna wangun aksara Sunda kana wangun “anyar” ieu, nyatana ku para ahli, cenah. Lamun rék disalusur téa mah kudu ngalibetkeun sababaraha ahli aksara Sunda (paleograf/filolog) pikeun maluruhna. Ngan cék pamanggih kuring mah, naha henteu maké aksara Sunda (kuna) baé atuh salila masih kénéh bisa dipaké pikeun alam kiwari mah? Naha bet kudu dirubah wangunna sagala?

Keun, urang simpen heula hal éta mah…
Sabada aksara Sunda baku (wangun anyar) geus medal turta beuki lega pamakéna dina komputer sabada didaptarkeun ka Unicode Consorsium, urang Sunda geus mimiti wanoh jeung mibanda rasa reueus kana aksara Sunda. Dina makéna, alatan ku rasa reueus téa, aksara Sunda dipaké kana sagala hal, pikeun ngungkarakeun moto, slogan, ngaran organisasi, babasan, sajak jrrd. Malah mah nepi ka aya nu dilarapkeun kana slogan kekecapan asing (basa Inggris, Jepang, jsb.), bakating ku reueus téa!

Aksara Sunda kiwari mibanda 53 wangun aksara nya diantarana 7 vokal mandiri, 6 panyora (vokalisasi), 7 pangwirahma, 10 pangwilang (angka) jeung 23 konsonan.
Hal ieu diluyukeun jeung dipakéna aksara latén dina basa Sunda mutahkir (modern) nu dina entri basana ngamungkinkeun diserepna kecap-kecap basa tina basa asing. Aksara latén anu dipaké pikeun nuliskeun basa Sunda kiwari mibanda 7 vokal, 23 konsonan, jeung 10 angka.

Diasupkeunna wangun anyar (varian wangun heubeul) pikeun huruf f, v, q, x, jeung z, sotéh, maksud nu ngararancangna mah sangkan aksara Sunda téh bisa dipaké pikeun nuliskeun kecap-kecap basa asing, nu antukna bisa dipaké kana widang kaélmuan (ilmiah). Ngan, nalika kuring ningal conto ngalarapkeun anu cék kuring mah rarasaan kurang merenah, sigana perlu aya hiji sawangan pikeun medar sarta ngaluyukeun jeung kaidah kabasaan (cara ngawangun kecap serepan) dina Basa Sunda pikeun nuliskeun aksara Sunda.

Tah, ayeuna urang paluruh masalah nalika aksara Sunda dilarapkeun kana kecap-kecap basa asing atawa serepan tina basa asing.

Kasus Basa Inggris

Coba tengetan kecap ieu di handap:
Facebook is one of the social network

Umpama ditulis ku aksara Sunda:

Naon anu salahna?

Tina wangun tulisan mémang siga nu taya masalah, sabab langsung ngarubah wangun aksara latén kana aksara Sunda (transliterasi) kalawan gembleng. Tapi, nalika dibaca hasil sora tina wangun aksara Sunda,
Dibacana jadi:
/fácәbo?ok is onә of tәh social network/

Sakuduna mah dibaca:
/feisbuk is wán of thә sowsyәl network/

Tangtu ieu jadi hal nu matak pikaahéngeun pikeun nu maca saumpama teu apal kecap asalna mah, komo pikeun nu can kungsi diajar basa Inggris mah. Maksudna, ari dina basa Sunda mah, aksara téh mangrupa wawakil sora atawa lambangna sora. Naon anu diucap, éta nu ditulis. Kitu deuih sabalikna, nu ditulis kudu bisa diucapkeun kalawan bener (sarua jeung nu ditulis).

Pan ari basa-basa asing mah, basa Inggris contona, sok sakapeung aya aksara nu ditulisna kieu, tapi dibacana kitu. Contona baé, book dibaca /buk/, bright dibaca /brait/, spike dibaca /spaik/. Keun ari basa Inggris mah da kitu ti ajalina meureun. Tah ayeuna kumaha atuh ari nuliskeun basa asing kana aksara Sunda?

Pilihan kahiji:
Ditulis sagemblengna nuturkeun susunan huruf asalna, nya siga conto di luhur téa.

Pilihan kadua:
Sangkan tina aksara Sunda bisa dibaca kalawan sora nu bener bisa maké kaidah pikeun nyerep kecap basa asing kana basa Sunda. Pikeun référénsina bisa maké buku Palanggeran Éjahan Basa Sunda pedalan Sonagar Press (jurusan Pendidikan Basa & Sastra Sunda UPI-Bandung).
Carana nya éta:

1. basa asing anu diserep diluyukeun kana lafal Sunda.
contona:
computer jadi komputer
HP (handphone) jadi hapé
Facebook jadi fésbuk atawa pésbuk

Hal ieu téh lumaku ogé dina basa-basa lian di dunya pikeun nyerep basa asing kana basana séwang-séwangan kalawan dicocogkeun (diluyukeun) jeung cara ngalafalkeunanan.

2. basa asing nu diserep tuluy ditulis ku aksara Sunda luyu jeung wangun anyar hasil serepan numutkeun palanggeran. Antukna, conto kecap-kecap asing di luhur ditulis dina wangun nu “nyunda”:
Computer –> komputer –>

HP –> hapé –>

Facebook –> fésbuk –>

Pilihan katilu:
Kecap-kecap asing teu dirobah saeutik-saeutik acan, diserep basa jeung aksarana (latén) kalawan gembleng.
Conto ngalarapkeunna:

Si Udin mah karesepna téh milkshake jeung cola

Babandingan

Basa Jepang (nihon go) nyerep basa Inggris;

Computer jadi konpucha, ditulisna
iron jadi airon,
Hamburger jadi hanbaga,
Fried chiken jadi furaidochikun

Tétéla, basa Jepang ogé nyerep kecap asingna téh diluyukeun kana lafal jeung aksara nu nyampak pikeun nuliskeunana dina basa Jepang. Dina basa Jepang mah aya hiji tetekon pikeun maké aksara kana basa asing atawa serepan asing téh, nya éta kudu maké aksara katakana, sangkan ngabédakeun jeung basa Jepang asli nu ditulis ku aksara hiragana/kanji. Ari aksara Sunda?

Kapaluruh dina naskah buhun

Sumber gambar: Direktori Aksara Sunda untuk Unicode

Mugi kauninga, diserepna basa asing kana basa jeung aksara Sunda téh horéng geus ti jaman bihari mula. hal éta pisan nu kapanggih dina salah sahiji naskah lontar anu ditulis ku aksara Sunda, maké basa Arab jeung jawa Cirebon. Salah sahiji eusina nya éta bacaan sholat (Arab).

Tah, ieu mah ngan ukur sawangan, mangga upama aya nu teu panuju atawa kagungan ideu nu langkung luyu kana hal éjahan ieu aksara Sunda, mangga diantos pisan. Leupas tina wangun aksara nu mana baé (baku/kuna), aksara Sunda téh mangrupa salahsahiji lambang kareueus urang Sunda anu jembar budayana.

(hanca…)

Tinggalkan Komentar

Ikuti dan bagikan:
0

10 Komentar

Tambah Komentar
  1. abdi mah langkung tiasa nampi(memahami) upami ngiring ejaan sundana.

    atanapi eta kalimat tina basa inggrisna keun wios diserat sakumaha penulisan inggris aslina, model cola tetep di tulis cola, teu alih penulisan kana aksara sunda.

    supados langkung kahartos kanggo nu enggal uninga/diajar macana.

    nuhun

  2. Assalamualaikum, pribadosmah asa langkung panuju kana basa serapan tina basa asing ka sunda, siga urang urang jepang sapertos conto nu dipedar diluhur, nuhun

  3. Kang Ilham,

    Anu dianggo kanggo nyerat v,f,p.. eta sadayana teh variasi hurup PA. Kitu deui anu dianggo nyerat j,z, eta sadayana teh variasi huruf JA. q,k diserat ku variasi hurup KA.

    Dina conto di luhur, seratan “fésbuk” dina aksara Sundana, lamun dibaca ku urang Sunda kuna, bakal kaluar sora “pésbuk”.

    1. leres Kang, numawi simkuring gé panuju pisan kana hal éta, da dina kmus-kamus basa Sunda gé teu kapendak kecap Sunda nu awal kecapna diserat ku huruf /f/. lajeng di masarakat ogé huruf kasbat di luhur téh biasana langkung sering diucapkeun ku sora nu gampil (PA, JA & Ka) Mung upami dina kaayaan aksara nu aya kiwari boh tina latinna boh tina Sundana tétéla huruf-huruf kayaning nu kasebat di luhur tos tiasa ditampi ku masarakat. Teu aya lepatna upami dianggo… da bongan tos nyampak geuning.
      muhun upami diucapkeunna ku urang sunda kuna mah, upami urang sunda kiwari kumaha?

  4. Jaka Lelana Sajagat

    kang ari nulis aksara sunda,,,,
    ti katuhu kakenca, apa ti kenca kakatuhu kang…….

    hatur nuhun….
    kirim ka imel kuring nya kang

    1. ti kenca ka katuhu kang, sami sareng Latén.

  5. punten kang, eta poto2na teu tiasa ditembongkeun…
    kaleresan abdi bade diajar aksara sunda hehe (isin)

    1. hapunten, numawi minggu kamari mah server photona (photobucket) nuju gangguan, ayeuna mah tos témbong deui gambar2na.

  6. Ass… sim kuring hoyong dikintun diktat aksara sunda, tiasa henteu
    alamat sim kuring di lembur padukuhan nu singkur, Andy Gumilang d/a Dusun Babakan DEsa Tundagan Kec.Hantara Kab.Kuningan 45564
    Ieu mah mamanawian saderek teu kaabotan. Haturnuhun sateuacanna.

  7. Awignamastu Kang Ilham. Lima warsih sim kuring ngagugulung naskah-naskah sunda kuno pon kitu deui aksarana, sanajan rada belangbetong oge. Sanes pencerahan nu sim kuring kenging ihwal aksara sunda kuno teh, tapi malah kajangar. Leres pisan saur Akang. Tina satumpuk referensi publikasi nu ku sim kuring aos, abdi teu mendakan aya alesan nu merenah dirobahna wangun aksara sunda kuno ka aksara sunda baku nu tos janten konsumsi publik. Teu kajabi buku “Direktori Aksara Sunda Untuk Unicode” (2008) pedalan Pemprov Jabar. Hapunten anu kasuhun, bujeng-bujeng jawaban perkawis masalah eta, abi nyangki diubahna wangun aksara sunda kanggo tujuan peng-unicode-an itu nembongkeun pisan “ambisi” Tim Unicode Aksara Sunda kanggo nga-internasional-keun Aksara Sunda ieu. Pertarosan abdi: Naha leres urang parantos siap? Sanes teu ngadukung, mung hal penting semacam ieu kedah leres-leres diemutan. Kedah “taken for granted”-kah urang perkawis ieu? Teraskeun welah tong patos diemutan. Mung sim kuring pribadi ngaraos gaduh kawajiban kanggo masihan masyarakat pengguna khususna urang Sunda supados apal Aksara Sunda nu leres-leres Sunda upami urang urang bade leres-leres ngamumule Sunda kitu oge aksarana. Ngaos budaya (naskah) Sunda buhun kedahna urang nganggo “cara berpikir” urang Sunda buhun oge, sahenteuna. Sanes nganggo pemikiran modern. Naha? Kabuktosan dina perkawis pembacaan ejaan “wa” nu ku urang sangki “o”, anu kantos dipadungdengken aksarana dina babaraha naskah sapertos Amanat Galunggung, Sanghyang Siksakandang Karesian, Bujangga Manik, jrr. Tacan deui perkawis anomali naskah Sanghyang Siksakandang Karesian sakumaha nu oge dibahas Ku Kang Ilham. Sanes teu mungkin anomali nu sanes aya, boh tina teks atanapi konteks, pon kitu deui aksara sundana. Dugi danget ayeuna, sim kuring tacan wantun mublikasikeun padamelan sim kuring perkawis aksara sunda kuno ieu. Insya Allah pami sim kuring siap, tangtos Kang Ilham bakal nampi surel salajengna. Hatur nuhun anu kasuhun. Hampura anu diteda. Sanes agul ku payung butut, mung sim kuring diajar keneh bahasa Sunda sanajan saleresna langkung merenah nganggo bahasa Indonesia. Cag!

Tinggalkan Balasan ke Jaka Lelana Sajagat Batalkan balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *

Kairaga.com © 2017
Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com